Türkiye ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki savunma sanayii krizinde tarihi bir dönüm noktasına girildi. Türkiye’nin Rusya’dan satın aldığı ancak aktif hale getirmediği S-400 hava savunma sistemleri konusunda Ankara’dan sürpriz bir hamle geldi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Türkmenistan’da gerçekleştirdiği görüşmede, sistemlerin Rusya’ya iadesini gündeme getirdiği belirtildi.
F-35 yolunda kritik "geri adım"
2019 yılında S-400 alımı nedeniyle F-35 savaş uçağı programından çıkarılan ve yaptırımlara maruz kalan Türkiye, son dönemde Washington ile yürüttüğü diplomasi trafiğini hızlandırdı. Bloomberg’in haberine göre, daha önce sistemleri "mothball" (depoda tutma) veya NATO denetimine açma gibi formülleri değerlendiren Ankara, şimdi sistemleri tamamen elden çıkararak F-35 programına dönüşün önündeki en büyük engeli kaldırmayı hedefliyor.
ABD’nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack da sosyal medya hesabı üzerinden yaptığı açıklamada, Türkiye’nin programa geri dönüşü ve S-400 mülkiyeti konusundaki görüşmelerin devam ettiğini doğruladı. ABD Kongresi’nin 2020’de aldığı karara göre, Türkiye’nin F-35 uçaklarını teslim alabilmesi için envanterinde S-400 bulundurmadığının başkanlık düzeyinde teyit edilmesi gerekiyor.
Trump dönemi ve savunma lobisi
İlişkilerdeki yumuşama emareleri, Donald Trump yönetiminin Türkiye ile daha yakın çalışma isteğiyle de paralellik gösteriyor. Uzmanlar, Trump’ın Türkiye’ye 40 adet F-35 satışı yapmaya sıcak baktığını ve savunma sanayii ticaretini canlandırmak istediğini belirtiyor.
Dış Politika Araştırma Enstitüsü Başkanı Aaron Stein, "Trump’ın en büyük hedefi Türkiye, BAE ve Suudi Arabistan gibi ülkelere F-35 satışı gerçekleştirmek. 40 uçaklık bir sipariş, Trump yönetimi için göz ardı edilemeyecek kadar büyük bir ticari başarıdır," değerlendirmesinde bulundu.
Süreç nasıl işleyecek?
Ankara’nın bu talebine Moskova’nın nasıl bir yanıt vereceği henüz belirsizliğini koruyor. Ancak Türkiye’nin bu hamlesi, hem Suriye hem de Gazze gibi bölgesel dosyalarda ABD ile artan iş birliğinin bir sonucu olarak görülüyor. Eğer Rusya ile iade süreci konusunda bir mutabakata varılırsa, Türk Hava Kuvvetleri'nin modernizasyonu için hayati önem taşıyan F-35’lerin teslimatı için yasal süreçlerin hızlanması bekleniyor.
