Birleşmiş Milletler (BM) uzmanları, Gazze'nin yeniden inşası sürecinin "yeni-sömürgeci" çıkarlara göre değil, uluslararası hukuk ve insan hakları standartlarına uygun şekilde yürütülmesi gerektiğini açıkladı. Filistinlilerin kendi kaderini tayin etme hakkının devredilemez olduğunu vurgulayan uzmanlar, Gazze'nin bir "gayrimenkul cenneti" veya ticari bir fırsat alanı olarak görülmesini sert bir dille eleştirdi. Yayınlanan ortak bildiride, Gazze'nin geleceğine ve inşasına dair kararların bizzat Filistinliler tarafından verilmesi gerektiği, bu sürecin güvenli geri dönüş ve barınma hakkını garanti altına almasının zorunlu olduğu ifade edildi.
BM uzmanları, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından oluşturulan "Barış Konseyi"ni, nüfuzlu devletlerin "açgözlülük ve nostalji" duygularıyla hareket ettiği, meşruiyeti olmayan siyasi bir hamle olarak tanımladı. Bu konseyin Filistin halkının kendi kaderini tayin etme hakkına ve Uluslararası Adalet Divanı'nın kararlarına aykırı olduğunu savunan uzmanlar, inşada sömürgeci bir yaklaşımın benimsenmesine karşı çıktı. Gazze'nin savaşla yerle bir edilmiş bir vatan olduğunu hatırlatan liderler, bölge sakinlerinin hayatlarını yeniden kurma haklarının her türlü ticari spekülasyonun üzerinde tutulması gerektiğini belirtti.
Ekim 2025 verilerine dayandırılan analizlerde, Gazze'deki konutların en az %92'sinin yıkıldığı veya ağır hasar aldığı kaydedildi. BM Konut Hakkı Özel Raportörü tarafından hazırlanan analizde, İsrail'in konutları sistematik ve geniş çaplı imha yöntemlerinin savaş suçu teşkil ettiği, hatta insanlığa karşı suç ve soykırım eşiğine ulaştığı sonucuna varıldı. BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği tarafından yayınlanan "Yeniden İnşa Kılavuz Taslağı" ile eşzamanlı çıkan bu açıklamada, çatışmalardan etkilenen halkların ekonomik, sosyal ve kültürel haklarını tam olarak geri kazanma ve tazminat alma hakkına sahip oldukları vurgulandı.
Üye devletlerin, Gazze halkının inşa sürecine liderlik etmesini sağlama sorumluluğu taşıdığını belirten uzmanlar; finansmanın sağlanması, inşaat malzemelerinin engelsiz girişi ve sağlık, eğitim, ibadet yeri gibi sivil altyapıların hızla onarılması gerektiğini ifade etti. Bu sorumluluğun "her şeyden önce" saldırgan ve işgalci güç sıfatıyla İsrail'e, ardından bu süreçte İsrail'e askeri destek veren devletlere ait olduğu hatırlatıldı. Uzmanlar, sürdürülebilir bir yeniden inşa süreci için kalıcı ateşkesin sağlanması, işgalin sona ermesi ve hak ihlallerinin tekrarlanmayacağına dair güvencelerin verilmesinin ön koşul olduğunu altını çizerek belirtti.
Bildiriye imza atan başlıca BM uzmanları şunlardır:
-
Balakrishnan Rajagopal: Konut Hakkı Özel Raportörü
-
Francesca Albanese: İşgal Altındaki Filistin Topraklarındaki İnsan Hakları Durumu Özel Raportörü
-
Cecilia M. Bailliet: İnsan Hakları ve Uluslararası Dayanışma Bağımsız Uzmanı
-
George Katrougalos: Demokratik ve Adil Bir Uluslararası Düzenin Teşviki Üzerine Bağımsız Uzman
-
Paula Gaviria: Ülke İçinde Yerinden Edilmiş Kişilerin İnsan Hakları Özel Raportörü
-
Pedro Arrojo-Agudo: Güvenli İçme Suyu ve Sanitasyon Hakkı Özel Raportörü
-
Michael Fakhri: Gıda Hakkı Özel Raportörü
-
Margaret Satterthwaite: Hakim ve Avukatların Bağımsızlığı Özel Raportörü
